بیست و هشتم اسد مصادف است با صد و پنجمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان.
درست ۱۰۵ سال قبل، غازی امان الله خان پادشاه آن زمان، برای مردمی که در مراسم تاجگذاری در ۲۸ فبروری ۱۹۱۹ در مسجد عیدگاه کابل گرد هم آمده بودند، اعلام آزادی کرد.
وی در صحبت های خود تمامی معاهده ها قبلی با انگلیسی ها از جمله گندمک را لغو کرد و با پوشیدن یونیفورم نظامی و شمشیر در دست به مردم اعلام استقلال کرد.
با این کار، افغانستان در شرق امپراتوري بریتانیا تنها کشوری شد که استقلال خود را اعلام کرد.
بخشی از سخنان غازی امان الله خان:« زمانی که مردم تاج پادشاهی را بر سرم گذاشتند، با خود تعهد کردم که کشور افغانستان باید در سیاست داخلی و خارجی مانند دیگر قدرت های جهان مستقل بوده و تنها تابع قانون باشد.»
دوران سلطنت پر شکوه ۱۰ این پادشاه میهن پرست و شکست دهندهٔ استعمار خارجی ها، هرچند کوتاه بود؛ اما یکی از دوره های مهم و ارزشمند در تاریخ معاصر کشور خوانده میشود.
دوره امانی دوره آغاز تجدد خواهی، توسعه و آبادی در تاریخ کشور است که آغاز تاریخ معاصر افغانستان به شمار می رود.
در این دوره، کشور به سمت مدرن شدن به پیش رفت و دستاوردها و تحولات اساسی بسیاری حاصل گردید.
با اعلام استقلال، استعمارگران انگلیسی به کمک برخی از شخصیتهای داخلی، فعالیتهای تخریبی را علیه شاه غازه امان خان و تجدید خواهی او آغاز کردند و به این ترتیب، مردم را برای شورش علیه پادشاهی وی و جنگها دعوت کردند که در نتیجه شاه مجبور به ترک کشور شد.
پس از تبعید شاه امان الله به ایتالیا، سلطنتی دیگری به رهبری حبیب الله کلکانی تأسیس شد، اما به شمول این نظام هیچ نظامی در افغانستان به ثبات نرسید و در این دوره ۱۰۵ ساله حدود ۱۱ نظام مختلف یکی پس از دیگری تجربه شدند، و آخرین آن سه سال پیش نظام جمهوریت محمد اشرف غنی بود.
سید اکبر آغا، رهبر جنبش راه آزادی، تفرقه ملت را دلیل سقوط یک نظام میداند و میگوید، ابتدا یک ملت اشغال میشود سپس سرزمین شان.
وی میافزاید:« اگر ملت متفرق شود قطعا با کشورهای خارجی ارتباط برقرار میکند و این آغاز اشغال برای یک ملت است. یک کشور تا زمانی اشغال نمیشود که اشغالگران در داخل آن کشور افراد نداشته باشد.»
پس از فروپاشی هر نظام افغانستان، ، ناامنی، بی ثباتی و هرج و مرج، ویرانی های گسترده، فروپاشی نهادهای اقتصادی، اجتماعی و اکادمیک، بی سوادی، گرسنگی مداوم و بیکاری را به میراث گذاشتند.
اما اکنون سوال این است که چرا نظام های سیاسی افغانستان نمیتوانند پایدار بمانند؟
مولوی امیرخان متقی سرپرست وزارت امور خارجه امارت اسلامی به این باور است که برای حفظ نظام باید بی طرفی انتخاب شود.
وی میافزاید:« ملت ها زمانی اشغال میشوند که تقسیم شوند. صف متحد را هیچ کس نمیتواند بشکند. تاکتیک دشمنان همیشه همین است، مردم را از هم جدا کرده مجبور به اطاعت کنید. یکی از عناصر مهم حفظ استقلال این است که خود را از درگیری ها و تهدیدهای جاری در جهان محافظت کنیم.»
در مجموع دوره ۱۰ ساله حکومت شاه غازه امان الله خان را دوره ای با تحولات گسترده و همراه با نو آوری ها می نامند.
باور بر این است که اگر این دوره در معرض توطئه های خارجی و بی اعتمادی داخلی قرار نمیگرفت؛ شاید شرایط کنونی متفاوت بود و کشور مجبور به بازگشت به ۱۰۰ سال قبل نمی شد.
