له ګاونډيو هېوادونو او په ځانکړې توګه له پاکستان او ايران د افغان کډوالو جبري اخراج پر دوام، ملګرو ملتونو د راستنېدونکو لپاره په ځانګړو شویو پنډغالو کې د دوی وضعيت کړکېچن بللی.
د دې سازمان د کډوالو سترې کمېشنرۍ (یو.اېن.اېچ.سي.آر) په يو راپور کې ويلي، د نړيوالو له لوري د راستنېدونکو له هرې کورنۍ سره ۱۵۰ ډالر مرسته کېږي، په داسې حال کې چې له دې وړاندې دغه اندازه ۲زره ډالر وه.
راپور کې ویل کې ویل شوې، دغه اندازه نغدي مرستې راستنېدونکي يوازې ژوندي ساتلی شي، خو د دوی د اقتصادي ودې لپاره څه نه شي کولی.
په راپور کې د افغانستان لپاره د کډوالو سترې کمېشنرۍ استازي عرفات جمال له قوله ويل شوي، د نړيوالو مرستندويانو له لوري د زياتې مرستې په پايله کې ملګري ملتونه هم د دې توان پيدا کوي چې راستنېدونکو ته زياتې اسانتياوې برابرې کړي.
جمال په دې اړه ویلي: « د نړيوالو مرستو له کمېدو سره د ملاتړ کچه خورا ټیټه شوې. کډوال داسې یوه وطن ته راستنېږي چې د دوی بې مخينې راتګ ته چمتو نه دی. له هرې کورنۍ سره نغدي مرسته له ۲زره ډالرو ۱۵۰ ډالرو ته راکمه شوې. موږ يوازې د ژوندي پاتې کېدو پيسې وېشو، خو يو همغږی ځواب کولی شي د افغانانو راستنېدل د ثبات، اقتصادي ودې او سميه ييزې همغږۍ په فرصت بدل کړي.»
د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو سترې کمېشنرۍ راپور کې دغه راز په هر ډول شرايطو کې د افغان کډوالو پر ملاتړ ټينګار شوی.
په ورته مهال، حکومتي چارواکي راستنېدونکو کډوالو لپاره د اسانتياوو برابرو ادعا ترڅنګ، له نړيوالو مرستندويانو هم غواړي چې په دې برخه کې له سرپرست حکومت سره همکاري وکړي.
د اقتصاد وزارت مسلکي معين عبداللطيف نظري وايي: « موږ هڅه کوو ټولې ښوونیزې، هوساینیزې، روغتیايي او کاري اسانتیاوې راستنېدونکو کډوالو ته برابرې کړو. په ورته مهال، موږ له نړیوالې ټولنې او نړیوالو بنسټونو هم غوښته کوو چې له اسلامي امارت سره د امکاناتو په برابرولو کې هر اړخیزه همکاري ولري.»
د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت وياند عبدالمطلب حقاني وايي: « په دې کې شک نه شته له راستنېدونکو سره د نړیوالو په مرستو کې کمښت راغلی. د افغانستان اسلامي امارت د کډوالو راستنېدلو ته پوره چمتوالی لري، د دوی د سرپناه، کاري فرصتونو، تعلیم او نورو بنسټیزو غوښتنو ته پر لوړه کچه طرحې او پلانونه جوړ شوي دي.»
له دې سره، د کډوالو د حقونو مدافعان وايي، روغتيايي او لومړنيو توکو ته د راستنېدونکو کورنيو د لاسرسي محدوديت د دوی ژوند سخت کړی او ورسره د نړيوالو سازمانونو له لوري د زياتې مرستې غوښتنه کوي.
د کډوالو حقونو مدافع محمد خان طالبي محمدزی وايي: « د سیمې او ګاونډ له هېوادونو را ایستل شوي مهاجران له ګڼو ستونزو او ننګونو سره مخامخ شوي دي. د افغانستان اوسنی حکومت په یوازې ځان نه شي کولی او ظرفیت نه لري چې په دومره لویه کچه مهاجران ومني او ټولو ته اسانتیاوې برابرې کړي. دلته باید نړیوال سازمانونه، د ملګرو ملتونو ستره کمېشنري او د خوراک نړیوال پروګرام لاس په کار شي.»
د ملګرو ملتونو د موندنو له مخې، د ۲۰۲۳ کال له سپټمبر راهيسې تر دې مهال شاوخوا ۳ ميليونه افغانان له ګاونډيو هېوادونو او په ځانګړې توګه له ايران او پاکستان هېواد ته راستانه شوي چې ډېری هغه يې د يادو هېوادونو له لوري پر زور ايستل شوي دي.
