ماینونه او ناچاوده توکي هغه وژونکې پدیده چې په افغانستان کې د شوروي اتحاد له یرغل او تر هغې وروسته د خپلمنځیو او تېرې ۲۰ کلنې جګړې وروسته لا هم د هېواد په کلیو او بانډو کې د افغانانو ژوند ګواښي.
په کابل کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ (یوناما) وايي، له لسیزو جګړو راهیسې افغانستان لاهم د ناچاوده توکو او د جګړو د پاتې شونو د اغېزمنتیا له درکه د اغېزمنو هېوادونو په کتار کې دی.
د یوناما په خبره، ناچاوده توکي او په تېره بیا تر ځمکې لاندې ماینونه لاهم د افغانانو او په ځانګړي ډول د ماشومانو ژوند ګواښي.
یوناما زیاته کړې:« له څو لسیزو جګړو وروسته افغانستان لاهم د ماینونو د شتون له درکه د ډېرو اغېزمنو شوو هېوادونو په کتار کې دی. له جګړو د ناچاوده توکو پاتې شوني او تر ځمکې لاندې ماینونه هره ورځ د افغانانو او په تېره بیا د ماشومانو چې د دې توکو اصلي قربانیان دي؛ ژوند ګواښي.»
یوناما که څه هم د ناچاوده توکو له کبله د قربانیانو او ټپیانو کره ارقام نه دي خپاره کړي، خو په افغانستان کې د ماین پاکۍ موسسو ارقام ښيي چې په افغانستان کې لاهم څه باندې ۱ زره ۱۵۰ کېلومتره ځمکه په ناچاوده توکو او ماینونه پوښل شوې.
د اومر ماین پاکۍ موسسې مسوولینو په خبره څه باندې ۳ میلیونه افغانان د ماینونو او ناچاوده توکو د ګواښونو په یو کېلو مترۍ کې دي.
د اومر ماین پاکۍ مسوسې پروګرام منیجر فضل الرحیم رحیمي وايي:« افغانستان کې اوس هم شاوخوا ۱ زره او۱۵۰ کیلو متره ساحه په ماینو او ناچاوده توکو ملوسه ده. له بده مرغه ۳.۱ میلیونه خلک اوس هم د ماینونو او ناچاوده توکو په یو کیلومترۍ کې ژوند کوي.»
تازه ارقام ښيي په تېر ۲۰۲۳ز کال کې نږدې ۷۰۰ کسانو او سږ کال بیا تر نومبر میاشتې پورې نږدې ۵۰۰ کسانو ته د ماینونو او ناچاوده توکو له کبله مرګ ژوبله اوښتې.
دوی وايي، په تېرو درېیو وروستیو کلونو کې د ماین پاکۍ موسسې د کافي بودیجې د نشتون له کبله له ګڼو ستونزو سره مخ دي چې نړیوال باید په دې برخه کې همکارۍ وکړي.
د اومر ماین پاکۍ موسسې پروګرام منیجر فضل الرحیم رحیمي وايي:« په تېرو درېیو کلونو کې افغانستان کې د ماین پاکۍ پروګرام له ډېرو ستونزو سره مخ دی. پخوا د ماین پاکۍ لپاره ډېر زیات امکانات وو، خو متاسفانه امنیت نه وو، خو اوس چې په ټول افغانستان کې امنیت شته دی، د ماین پاکۍ موسسې د بودېجې له کمښت سره مخ دي.»
د پوځي چارو شنونکی اختر محمد راسخ وايي:« د دغو ماینونو پاکولو لپاره واقعا یوه لویه پانګه په کار ده. نړیوال ملاتړ په کار دی ترڅو د دغو ماینونو پاکولو مبارزه کې ګړندي ګامونه پورته شي.»
یوناما داسې مهال په افغانستان کې د ماینونو او ناچاوده توکو ل موجودیت خبر ورکوي چې د نړۍوالو ادارو د موندنو له مخې، لاهم د افغانستان شاوخوا ۳۰ سلنه خاوره د ماینونو او ناچاوده توکو له شتونه نه ده پاکه شوې.
