د کډوالۍ نړیوالې ادارې (آی.او.ایم) د راپور له مخې، هر کال میلیونونه افغانان د کاري فرصتونو نه شتون، بېوزلۍ، روغتیایي خدمتونو ته د لاسرسي نه لرلو او نورو بېلابېلو ستونزو له امله قانوني او غیرقانوني کډوالۍ ته مخه کوي او تر ډېره ګاونډیو هېوادونو ته ځي.
په راپور کې راغلي، له ۲۰۲۰ کال راهیسې تر ۸ میلیونو زیات افغانان بېلابېلو هېوادونو ته کډوال شوې دي.
راپور کې وړاندې راغلي، له دې جملې د روان کال تر سپټمبر پورې شاوخوا ۳.۷۵ میلیونه افغانان ایران، ۲.۰۵ میلیونه نور پاکستان ته کډه شوې دي.
د راپور یوه برخه: « د ۲۰۲۴ زېږدیز کال تر سپټمبر پورې شاوخوا ۳.۷۵ ميليونو افغانانو په ايران او ۲.۰۵ ميليونو نورو افغانانو په پاکستان کې ژوند کاوه. د کډوالۍ نړيوالې ادارې د ټيمو له لوري څه باندې ۱.۲ ميليونه افغانان چې په قانوني او ناقانونه لارو پاکستان او ايران ته کډوال شوې وو، بېرته يې افغانستان ته د ستنو شویو په توګه تثبيت کړي دي.»
له دې ډلې څه باندې ۸۰ زره کسان له پاکستان او ۱.۱میلیونه نور هغه یې له ایرانه ایستل شوي.
ه دغو هېوادونو را ایستل شوي کډوال وايي، د اقتصادي ستونزو امله کډوالۍ ته اړ شوي وو.
د سیاسي چارو شنونکي د کډوالۍ اصلي لاملونه بېوزلي او طبیعي پېښې یادوي.
دوی له سرپرست حکومته غواړي چې بېرته را ستنېدونکو ته د کار او زده کړو زمینه برابره کړي.
د سیاسي چارو شنونکی توریالی ځاځی وايي: « له ولس سره یې ناروا بشري جنایتونه ترسره کړل او ولس هم اړ شو چې د خپل ځان د بقا، عزت خوندي کولو، له لوږې او تندې د ځان ژغورلو لپاره هېواد پرېږدي او نورو هېوادونو ته کډه شي. موږ د مهاجرت قرباني شوي یو، خو اوس په افغانستان کې امنیت راغلی او طالبان باید د ولس او نړیوالې ټولنې مشروع غوښتنې ومني، پر ولس له فشار راوړلو لاس واخلي ترڅو افغانان بهر ته د تلو لپاره اړ نه شي، مال او عزت یې خوندي شي.»
ځينې نور بیا د کډوالۍ اصلي لاملونه په کور دننه د قدرت پر سر د لسيزو جګړې یادوي او له سرپرست حکومته را ستنېدونکو کډوالو ته د هر ډول امکاناتو برابرولو غوښتنه کوي.
د سیاسي چارو شنونکی نجیب الرحمن شمال وايي: « مهاجرت د جګړو، بېوزلۍ، بدختۍ، خدمتونو ته د لاسرسي نه لرلو او د جبري حکومتونو له خوا خلکو ته د خدمت نه کولو د دوام له امله یوه ناوړه رامنځته شوې پدیده ده. افغانان هم د غیر ولسي او جبري حکومتونو له خوا د زور زیاتي په پایله کې د نړۍ نورو هېوادونو ته کډوال شوي. حکومتونه باید د خلکو پر وړاندې خپل مسوولیت درک کړي او د افغانستان اوسنی سرپرست حکومت هم باید په ځانګړې توګه ځوانانو او ښځو ته د کار، زده کړو او معیشت په برابرولو سره، نورو هېوادونو ته د خپلو خلکو د کډه کېدو مخه ونیسي.»
له دې سربېره، د کډوالۍ نړیواله اداره د افغانانو د کډوالۍ اصلي لاملونه بېوزلي، د کاري فرصتونو نه شتون، جګړې او طبیعي پېښې يادوي.
د دې ادارې د مالوماتو له مخې، هر کال میلیونونه کسان د هېواد پرېښودو ته اړ کېږي.
