تهران یو ځل بیا په کابل کې د داسې حکومت پر جوړېدو ټینګار کړی چې د دوی په باور باید د افغانستان د ټولو قومونو استازي په کې برخه ولري.
د یاد هېواد بهرنیو چارو وزارت ویلي، ایران په افغانستان کې د ثبات او امینت د ټینګښت په لټه کې دی.
خو د اسلامي امارت ویاند ذبیح الله مجاهد وايي، د افغانستان اوسنی نظام ټولګډونه دی د ټولو ولایتونو وګړي او د قومونو استازي په کې ونډه لري.
مجاهد وايي، د تیر نظام ۸۰ سلنه برخه لاهم پرخپل ځای ده او هغه چې په افغانستان کې غواړي د ټولګډونه حکومت په نوم پخوانۍ تجربه شوې سیاسي څيرې واک ته ورسوي سیاسي اهداف لري.
د مجاهد په خبره، اوسني نظام ته د پخوانیو تجربه شویو څېرو بیا راتګ ناشونی دی.
هغه زیاتوي:« د افغانستان اسلامي امارت اوس هم ټولګډونه دی، په نظام کې د ټولو قومونو استازي شته، همداراز د ټولو ولایتونو استازي په نظام کې شته او ښه په اخلاص سره کار کوي او خدمات وړاندې کوي. د تېر نظام ۸۰ سلنه کارکوونکي په خپل ځای دي، له دې سره سره که څوک بیا هم د ټولګدونه نارې وهي، نو دوی سیاسي موخې لري او غواړي هغه څېرې چې په افغانستان کې یې ماته خوړلې او په خپله ازموینه کې پاتې راغلي دي، هغه بیا پر افغانانو مسلط کړي چې دا نا شونې ده.»
د سیاسي چارو کارپوهان وايي، هغه ټولګډونه حکومت چې پخوانۍ څیرې او ځينې هېوادونه یې په افغانستان کې غواړي افغانانو ته د منلو نه دي.
دوی وايي، په حکومتي ادارو کې د وړتیا له مخې ټاکنې کولی شي چې نظام ټولګډونه کړي او د ولس غوښتنه هم همدا ده.
د سیاسي چارو کارپوه سرور نیازی وايي:« هغه ټولګډونه حکومت چې له ځېنو بې شرمه سیاسي او تکراري څېرو چې دوی د افغانستان د بدبختۍ لامل ګرځېدلې جوړ وي، افغانان له هغو کسانو جوړ ټولګډونه حکومت نه غواړي، ځکه هغه ډول ټولګډونه حکومت دوی د کرزي او غني په وخت کې تجربه کړ، یوازې یو څو کسان مافیه راغلي وو او په حکومت یې خېټه اچولې وه، ځانونه یې د قومونو او سیمو ټکه داران معرفي کول. افغانان داسې ټولګډونه حکومت غواړي چې هلته کار اهل کار ته وسپارل شي.»
د سیاسي چارو کارپوه نجیب الله جامع وايي: « که موږ غواړو یو افغاني ټولګډونه حکومت ولرو، دا حکومت باید د اساسی قانون پر بنسټ وي، د افغانستان ملت د مستقیمې او مخامخ رایې له مخې ټاکل شوی وي، د حکومت پر مخوړونکي باید افغانستان ته ژمنتیا ولري، د افغان ملت له واحدو او متحدو ارزښتونو څخه منکر نه وي؛ بلکې ورته ژمن وي.»
ځينې نور بیا وايي، د ټولګډونه حکومت رامنځته کولو موخه دا نه ده چې هغه پخوانۍ څیرې چې ۲۰ کاله یې د قوم او سمت په نوم واک ته رسیدلي و هېواد او خلکو ته یې د خدمت پرځای خپل جیبونه ډک کړل.
دوی وايي، داسې حکومت باید رامنځ ته شي چې د افغانستان ټولو اقشارو استازي په کې ځان وګوري.
د سیاسي چارو کارپوه نجیب الرحمان شمال وايي: « په افغانستان کې د ټولګډونه حکومت موخه په حقیقت کې د هغو سیاسي او بدنامو څېرو بیا نه تکرارېدل دي، چې له بده مرغه دوی د خپل حکومت په دوران کې له عېش او نوش، ماڼۍ جوړولو او خپلو کورنیو ته اسانتیاوو برابرولو پرته افغانستان ته هېڅ ډول خدمت ترسره نه کړ. یو ملي ټولګډونه حکومت هغه وخت جوړېږي چې د ښځو او نارینه وو په ګډون ټول ژمن او متخصص کسان، متقي، روښانفکره او ملي سیاسي څېرې او د بېلابېلو قومونو او قشرونو استازو ته، چې د دې هېواد معنوي پانګه ده په حکومت کې ځای ورکړل شي او خلکو ته د خدمتونو په وړاندې کولو کې له دوی ګټه واخېستل شي.»
له هغې وروسته چې جمهوریت سقوط شوی او اسلامي امارت واک ته رسیدلی د افغانستان ګاونډي هېوادونو او په تیره بیا ایران ، تاجکستان او روسیه افغانانو لپاره د ټولګډونه حکومت نسخې وړاندې کوي چې د کتونکو په باور دغه هېوادونه غواړي د دوی ګټو ته ژمنې څيرې د ټولګډونه حکومت په نوم د افغانستان نظام کې ځای پرځای کړي.
