د افغان نجونو زدهکړو او ښځو کار په اړه له اسلامي امارت سره د نړۍ دريځ کې ورځ تر بلې سختوالی رامنځته کېږي.
د سپينې ماڼۍ ویاندې کارین ژان پيیر ویلي، د افغانستان له سرپرست حکومت سره یې د نجونو زدهکړو په اړه مخامخ اندېښنې شریکې کړي او په دې اړه يې خپل دريځ ورته روښانه کړی دی،
پيیر ویلي، د افغان نجونو پر زدهکړو سربېره د سرپرست حکومت له ملاتړ پرته به، له افغانانو سره پر بشري مرستو تمرکز ته دوام ورکوي.
هغې زیاته کړې:« ولسمشر تل د نجونو د زده کړو اهمیت په اړه نه یوازې په امریکا کې بلکې په ټوله نړۍ کې چې وشي کولیی ارامه ژوند وکړي، ښوونځي ته ولاړې شي او زدهکړه وکړي، نو موږ ډېر روښانه دریځ لرو. له همدې امله موږ طالبانو سره شته اندېښنې، لکه د نجونو زده کړو په تړاو شریکې کړې دي. موږ دا په بشپړه توګه روښانه کړې. موږ بې له دې چې طالبان قوي کړو له افغانانو سره په ملاتړ او مرسته کولو تمرکز لرو.»
اسلامي امارت تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي، خو تل يې ټينګار کړی چې دوه کلنې حکومتوالۍ پرمهال يې بهرنی سياست بريالی او له هېوادونو سره يې اړيکې مثبتې دي.
د سایسي چارو تحلیل کوونکي وايي، له سرپرست حکومت سره د اړیکو جوړولو په برخه کې کمزوری تعامل او د جوړ جاړي نه شتون د فشار یوه برخه ده، هغه چې زیانمن به یې عام افغانان وي.
د سیاسي چارو شنونکی اخترمحمد راسخ وايي:« په تېر کې چې د نړیوالو ادارو له لوري د افغانستان له فقیر ولس سره چې کومې مرستې کېدې، هغه مرستې یې هم را ټيټې کړې دي او غواړي چې دغو اقتصادي مرستو له ادرسه ا.ا باندې فشار راوړي او د نجونو او خوېندو لپاره د تحصیل دروازې خلاصې کړي، که چېرې دغه دروازې خلاصې شي د افغانستان نیم نفوس او په ځانګړې توګه خوېندو ته به د کار او زده کړو زمینه برابره شي. نړیوالې ادارې اقتصادي مرستې هم په سیاسي اهدافو پورې تړلي دي.»
سره له دې چې امريکايي چارواکو په څرګندونو کې له افغانانو سره د مرستو د دوام بحث مطرح شوی، خو د سیاسي چارو شنونکي بیا هم اندېښنه لري چې افغانان د دواړو لوریو پرېکړو له امله اغېزمن شوي او لا پسې اغېزمن کېږي.
دوی وايي، بشري مرستې باید سیاسي نه شي او په دې دريځ او تګلاره ولاړ بنسټونه او هېوادونه باید مرستې دوامداره کړي.
د سیاسي چارو شنونکی شېرحسن وايي:« په دې کار ملګري ملتونه بندیز ولګوي او داسې شرط دې وتړي چې که ا.ا دغه کار وکړي؛ نو دوی به بشري مرستو ته ادامه ورکړي، بندول یې ځکه منطقي نه ده چې د دې کار زیان عامو خلک ته رسېږي او هغو اړمنو ته رسېږي چې هم د ا.ا او هم د نړیوالو په پرېکړو کې زیانمن کېږي.»
د اقتصادي چارو شنونکی عبدالغفار نظامي وايي:« نړیوالې مرستې د یوې قانوني او اصولي غوښتنې لپاره مشروطول مثبت ګام دی؛خو د اسلامي او افغاني اصولو او قوانیو خلاف دی او د دوی دغه دریځ په دې مانا دی چې بشري حقونو ته ژمن نه دي او دا نقض کوي.»
تېر دوه کاله د افغان نجونو پر زدهکړو او د ښځو پر کار کولو بنديز په کور دننه او بهر غبرګونونه له ځانه سره لرل او لا هم دوام لري، خو سرپرست حکومت تر اوسه پورې په دې اړه هېڅ روښانه دريځ نه لري.
