د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق(یونیسف) وایي، د ۲۰۲۵ کال په لومړیو شپږو میاشتو کې د ښځو او ماشومانو په ګډون د افغانستان له نیمايي ډېر خلک بشري مرستو ته اړتیا لري.
یونیسف په خپل تازه راپور کې د دومره ډېر شمېر اړمنو خلکو لاملونه، څو لسیزې جګړې، بېوزلي، بېکاري، د افغان کډوالو جبري اخراج او اقلیمي بدلونونه یاد کړي او څرګنده کړې یې ده چې دا مهال د نړیوالو تمویلوونکو له خوا د بشري مرستو کچه په چټکۍ سره راټیټه شوې ده.
د یونیسف راپور په یوه برخه کې راغلي: « په ۲۰۲۵ کال له ۵۰ سلنو زیات افغان وګړي چې شمېر یې نږدې ۲۳ میلیونو ته رسېږي، بشري مرستو ته اړتیا لري. له دې ډلې ۱۲ میلیونه یې ماشومان دي. دا په داسې حال کې ده چې بشري مرستې په چټکۍ سره کمېږي.»
همدارنګه، په دې راپور کې راغلي دي چې د روان کال له جنورۍ تر جون میاشتې پورې، له ۱۹ میلیونو زیات کسان د یونیسف له لوري د ملاتړ کېدونکو روغتیایي مرکزونو او ګرځند ټیمونو له لارې له روغتیایي خدمتونو برخمن شوي دي.
په ورته وخت کې، د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام (ډبلیو.اېف.پي) په خپل راپور کې د اروپایي ټولنې له لوري د ۱۳ میلیونو یورو مرستې هرکلی کړی او زیاته کړې یې ده چې دا مرسته به د بېړنیو مرستو په چوکاټ کې د درېیو میاشتو لپاره پر ۵۰۰ زرو اړمنو کسانو ووېشل شي.
د خوړو نړیوال پروګرام د راپور یوه برخه: « د دې بودیجې له لارې به د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام ۲ زره ۵۰۰ ټنه خوراکي مواد هغو کورنیو ته برابر کړي چې له شدیدې لوږې سره مخ دي. همدارنګه، ۹ میلیونه یورو چې نږدې۱۰ میلیونه امریکايي ډالر کېږي، په نغدي توګه اړمنو کورنیو ته ورکول کېږي، ترڅو خپلې اړتیاوې پرې پوره کړي.»
په همدې حال کې د اسلامي امارت چارواکو دغه راپور له مبالغې ډک بللی او ټینګار یې کړی چې حکومت د بنسټیزو پروژو په پلي کولو سره هڅه کوي د هېواد اقتصادي کچه لوړه کړي.
د اقتصاد وزارت مسلکي معین عبداللطیف نظري وايي: « هغه راپورونه چې په هېواد کې د بېوزلۍ او خوراکي ناامنۍ د کچې لوړېدو په اړه خپاره شوي، زموږ له انده مبالغه په کې شوې او واقعیت نه لري. د اقتصادي ستونزو د هوارولو لپاره د اسلامي امارت هڅې ادامه لري، موږ هڅه کوو چې زېربنايي او کار زیږوونکې پروژې لا ډېرې شي. په ورته مهال له نړیوالو بنسټونو او مرستندویه ټولنو هم غواړو چې د افغانستان له خلکو سره بشري مرستو ته ادامه ورکړي.»
په ورته مهال، یو شمېر کارپوهان په هېواد کې د اقتصادي وضعیت د ښه والي په برخه کې د نړیوالو سازمانونو مرستې مهمې بولي او د بشري مرستو د زیاتوالي غوښتنه کوي.
د سیاسي چارو شنونکی عبدالجبار ساپی وايي: « نړیوال باید په داسې برخو کار وکړي چې څنګه کولی شو کورنی تجارت او هغه کورنۍ چې له فقر سره لاس په ګرېوان دي، د کار داسې زمینه ورته برابره کړو چې پرخپلو پښو ودرېږي او د راتلونکي لپاره له بېوزلۍ خلاص شي. په دې سره هم د افغانستان اقتصاد ښه کېدای شي او هم د خلکو په ژوند کې مثبت بدلون راتلی شي.»
دا په داسې حال کې ده چې واک ته د اسلامي امارت له رسېدو وروسته، نړیوالو سازمانونو په خپلو راپورونو کې تل د هېواد بشري او اقتصادي وضعیت بحراني بللی او د بسپنې را ټولولو غوښتنه یې کړې، خو د حکومت چارواکي دا ډول راپورونه مبالغه بولي او تل یې رد کړي دي.
