د افغان سولې لپاره د امریکا بهرنیو چارو وزارت پخواني ځانګړي استازي په خیبرپښتونخواه کې د پښتنو قامي جرګې ترسره کېدل، د پښتون ژغورنې غورځنګ لپاره لویه لاسته راړونه بللې.
زلمي خلیلزاد د پاکستان حکومت له مخالفتونو سربېره په دومره لویه کچه د جرګې رابلل چې په کې د پښتنو پر لویو بنسټیزو حقونو بحث او د دغو حقونو ترلاسه کولو لپاره پرېکړې وشوې، هېښوونکی او د پام وړ ګام بللی.
خلیلزاد په یوځای د قومي مخورو، سیاسي او ټولنیزو مشرانو سربېره د لسګونه زره پښتنو راټولېدل د پاکستان حکومت څخه د خپلو تروړل شویو حقونو د اعادې غوښتنه بللې.
هغه زیاته کړې: « د پاکستان حکومت له مخالفتونو سربېره د ورته پراخې ناستې جوړول د پام وړ او هېښوونکی ګام دی. دې جرګې په پاکستان کې طبیعي سیمه ییزو سرچینو ته د لاسرسي، عصري کولو او د ترهګرو ډلو د پټنځایونو له منځه وړلو په څېر د پښتنو بنسټیزو حقونو د ترلاسي لپاره حیاتي پرېکړې کړې.»
خلیلزاد په بریالي ډول د جرګې تنظیمولو او پای ته رسېدو وروسته، د پښتنو له خوا د پاکستان پر حکومت د خپلو اهدافو ترلاسه کولو لپاره فشار راوړل هم مهم بللي او په خبره یې، ښايي د مقابل لوري له خوا له منفي ځواب سره مخ شي. که څه هم نوموړي په دې اړه ارزونه له وخت وړاندې قضاوت بللی.
د سیاسي چارو شونکي هم ورته جرګې د پښتنو دودیز کلتور او د مسایلو او ستونزو د حل په موخه یوه بریالۍ نسخه بولي.
د سیاسي چارو شنونکی شهزاده مسعود وايي: « جرګې او لویې جرګې د افغانستان په تاریخ کې یو منل شوی اصل او یوه ډېره بریالۍ نسخه ده. موږ په تېرو څو لسیزو کې تل له جرګو ملاتړ کړی او ادامه ورکوو. جرګه د ستونزو د حل هغه مرجع ده چې ډېر پېچلي مسایل حل کولی شي.»
ځېنې نور بیا د پاکستاني حکومت له لوري د جرګې د ناکامولو لپاره پورته شوي ګامونه هغه لویه ننګونه ګڼي چې په وینا یې د پښتون ژغورنې غورځنګ(پي.ټي.اېم) ترې بریالی راووت.
دوی د جرګې له ترسره کېدو وروسته دا د نړۍ مسوولیت ګڼي چې له پښتنو سره د کړو پرېکړو په تحقق کې مرسته وکړي.
د سیاسي چارو شنونکی ادریس محمدي ځاځی وايي: « زما په اند، د جرګې پرېکړو ته عملي جامې اغوستل د جرګې له جوړولو هم ډېر ستونزمن کار دی. که د جرګې پرېکړې نه عملي کېږي، ملامتي یوازې د پښتونخوا مشرانو ته نه راجع کېږي، بلکې په ټولنې نړۍ پورې اړه لري. باید نړیواله ټولنه، نړیوال سازمانونه او د سیمې هېوادونه هم برخه واخلي، ترڅو د جرګې پرېکړې عملي او حق حقدار ته وسپارل شي.»
د پښتنو قامي تاریخي جرګې څخه، افغان سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد ملاتړ داسې مهال دی چې د ډیورنډ فرضي کرښې دا غاړه په افغانستان کې هم د افغانستان د پخواني ولسمشر په ګډون ګڼو پخوانیو چارواکو له دې جرګې خپل ملاتړ اعلان کړی.
