په منځني ختیځ کې د اسراییلو او ایران ترمنځ د روان کړکیچ له امله ګڼ نړيوال هوايي شرکتونه اړ شوي چې د خپلو الوتنو مسير بدل او د افغانستان له فضا الوتنې وکړي.
اینډیپنډنټ ورځپاڼې په یوه راپور کې ويلي، د پنجشبنې په ورځ د ریکارډ په کچه شاوخوا ۲۰۰ نړیوالې الوتنې د افغانستان له فضا تېر شوې چې دا د تېرو څه باندې درې کلونو په لړ کې بې ساری شمېر دی.
راپور کې ویل شوي، چې د سپټمبر په میاشت کې هره ورځ د افغانستان پر فضا له ۱۹ تر ۳۰ الوتکې تېرې شوې دي.
په ورته مهال، د ټرانسپورټ او هوایي چلن وزارت هم مني چې د افغانستان پر فضایي حریم د تېر پرتله د نړیوالو شرکتونو الوتنې زیاتې شوې دي.
د دغه وزارت مسوولین وایي، په تېرو پنځو ورځو کې هره شپه او ورځ کې نږدې۳۵۰ الوتنې د افغانستان له فضا تېریږي.
د ټرانسپورټ او هوایي چلن وزارت ویاند امامالدین احمدي وايي: « په تېرو پنځو یا شپږو ورځو کې د هرو ۲۴ ساعتونو پرمهال د افغانستان له فضا څخه تر۳۵۰ پورې عبوري الوتنې ترسره کېږي. په لومړیو کې د هرو ۲۴ ساعتونو لپاره دا شمېره ۱۰۰ الوتنې وې او د تېر کال په اوږدو کې تر ۲۶۵ پورې ورسېده خو اوس دا دی تر ۳۵۰ پورې رسېدلې ده. دا د دې ښکاروندويي کوي چې د افغانستان فضايي حریم خوندي او هر ډول الوتنو ته چمتو دی.»
په ۲۰۲۱زېږدیز کال پر افغانستان د اسلامي امارت له واکمنېدو او د بهرنیو ځواکونو له وتلو سره سم، د کابل په هوایي ډګر کې د ځغاست لیکې په ګډون د الوتنو د کېناستو او پورته کېدو د تنظیم دستګاوې وېجاړې شوې او د رادار سیسټم له منځه یوړل شول، له همدې کبله ډېرو نړیوالو هوایي شرکتونو د افغانستان له فضا تېرېدل ودرول.
د رویټرز خبري آژانس د راپورله مخې، که څه هم دغه خدمات تراوسه په بشپړه توګه بېرته نه دي فعال شوي، خو هوایي شرکتونه د افغانستان هوایي واک سیمه د ایران او اسراییلو ترمنځ د هوایي قلمرو په پرتله خوندي بولي.
بله خوا، د اقتصادي چارو شنونکي په منځني ختیځ کې روان کړکېچ ته په اشارې وایي، دا په افغانستان کې د اوسني سرپرست حکومت لپاره یو ښه فرصت دی او باید ترې لویه او مثبته ګټه پورته کړي.
دوی پر سرپرست حکومت غږ کوي چې د نړیوالو هوایي شرکتونو د باور ترلاسه کولو لپاره ځينې داسې ګامونه پورته کړي چې پر بنسټ يې دغه شرکتونه د افغانستان له فضا دایمي ګټه اخيستنې ته وهڅېږي.
د اقتصادي چارو شنونکی عبدالنصیر رشتیا وايي: « له نېکه مرغه تر سیاسي تحول وروسته د افغانستان هوايي او ځمکنی حریم د ګاونډیو هېوادونو پرتله امن شوی او له همدې امله اکثریت نړیوالې الوتنې د افغانستان له فضا ترسره کېږي. له هرې الوتنې ۷۰۰ امریکايي ډالره حق العبور اخیستل کېږي او دا یو لوی عدد دی چې کولی شي د افغانستان له اقتصادي ودې سره مرسته وکړي. د افغانستان له هوايي حریم د نړیوالو الوتنو ترسره کېدل د پانګونې اعتبار ډېروي او دا له موږ سره مرسته کوي چې خپلې اقتصادي ستونزې هوارې کړو.»
له دې وړاندې، په وږي میاشتې کې هم د نړیوالو الوتنو د څار یوې ادارې ویلي و، د ایران او اسراییلو ترمنځ کړکېچ د افغانستان له هوایي حریم څخه الوتنې یو خوندي انتخاب دی.
یادې ادارې دغه راز ویلي وو، د سینګاپور ایرلاینز، برېټېش ایرلاینز او لوفټانزا هوایي شرکتونو د افغانستان پر هوایي حریم الوتنې زیاتې کړې دي.
د ټرانسپورټ او هوايي چلن وزارت د ملوماتو له مخې، حکومت د افغانستان له هوايي حريم د هرې الوتنې پر سر ۷۰۰ ډالر حق العبور ترلاسه کوي.
