د امریکا سولې انسټیټیوټ وايي، د افغانستان اوسني نظام د سیمه ییزو قدرتونو د ملاتړ تازه سرچینې ترلاسه کړي دي.
یاد انسټيټيوټ پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، په دغو سیمه ییزو قدرتونو کې چې د افغانستان حکومت تازه سرچینو او ملاتړو په توګه پیدا کړي دي چین هم شامل دی.
په امریکا کې د سولې انسټیټوټ له دغو څرګندونو انګیرنې دا دي چې ګڼې امریکا د افغانستان له نږدې والي اندیښنه لري.
د سیاسي چارو شنونکي وايي، د سولې انسټیټیوټ دغه څرګندونې په حقیقت کې د کابل او بیجینګ نږدې والي او اړیکو په تړاو د امریکا حکومت اندیښنې دي چې مطرح شوي دي.
شنونکي د افغانستان د تیرو نظامونو د ړنګېدو اصل لامل د نړۍ زبرځواکو هېوادونو ترمنځ د اړیکو په ټينګښت کې د کابل ناانډولي په ګوته کوي.
دوی وايي، غوښتنه یې دا ده چې سرپرست حکومت باید په دغه برخه کې له تیرو تجربو ګټه واخلي او د هېوادونو ترمنځ د اړیکو په ساتلو کې پوره بې پرې توب غوره کړي.
د سیاسي فعال کمال ناصر اصولي:« د افغانستان اوسني او نورو حکومتونو لپاره مهمه دا وه چې د امپراطوریو ترمنځ، لویو قدرتونو ترمنځ د اړیکو تعادل وساتي، هر حکومت چې تعادل نه دی ساتلی، د هغه حکومت پر ضد له یوې یا بلخوا ځینې ملاتړ د مخالفینو شروع شوي چې د نظامونو سقوط لامل شوي. په دې باندې باید اوسنی سرپرست حکومت هم پوه وي.»
خو د بهرنیو چارو وزارت سرپرست مولوي امیر خان متقي وايي، دا چې د ځینو نړیوالو او د سیمې ګڼ شمېر هېوادونو سره راشه درشه یې زیاته شوې لامل یې متوازن سیاست دی چې اسلامي امارت غوره کړي دی.
متقي وايي، نه غواړي چې افغانستان د نړۍ ځواکمنو هېوادونو ترمنځ د منفي او ناسمو سیالیو په ډګر بدل شي.
هغه زیاتوي:« دا اقتصاد محوره پالیسي چې نه غواړو د نړۍ له کومو هېوادونو سره د بل چا لپاره په ټکر کې راشو. نه غواړو چې افغانستان د لویو قدرتونو د منفي سیالیو مرکز شي.»
د سیاسي چارو شنونکي وايي، د افغانستان ستراتیژیک او سیاسي ارزښت هغه مهال لاپسې زیاتیږي چې له سترو قدرتونو سره د ګډې همکارۍ پالیسي او تګلاره غوره کړي.
دوی وايي، داچې اوس امریکا نه غواړي چې د افغانستان مثبته همکاري او مداخله ولري پکارده چې په ځینو مسایلو کې د چین او د سیمې هېوادونو سره همکاري رامنځ ته شي.
د پوهنتون استاد فیض محمد ځلاند وايي:« د افغانستان جیوپولیتیک او جیو ستراتیژیک ارزښت هغه مهال ډېرېږي چې لویو قدرتونو سره د ګدې همکارۍ پالیس يا تګلاره پر مخ یوسي. دا چې اوس امریکا نه غواړي د افغانستان په چارو کې مثبته مداخله ولري، ښه به دا وي چې موږ ورو او په کمو مسایلو کې د سیمې په هېوادونو کې او په ځانګړي ډول له چین سره او نورو هېوادونو سره پاتې شو.»
ځینې نور بیا وايي، له افغانستان سره د چین همکاري او وروستی نږدې والی د بیجینګ شخصي ګټو پورې تړلې مساله ده او د دې پرځای افغان حکومت ته له نړۍ سره د مثبتو رسمي اړیکو ټینګښت ضرور دی چې باید جدي توجه ورته شي.
د سیاسي چارو شنونکی توریالی ځاځی وايي:« دا سم عمل دی چې د سیمې هېوادونو ملاتړ اسلامي امارت پیدا کړی خو له هرڅه مهمه دا ده چې موږ له نړیوالو سره تعامل وکړو او نړیوالو سره تفاهم ته ورسېږو. چین به تر هغو خپلې ښې اړیکې له افغانستان سره ساتي ترڅو له افغانستانه ټول کانونه وباسي. »
په ټوله کې د اسلامي امارت دریځ دادی چې له هېڅ هېواد سره د تقابل په لټه کې نه دی او له ټولو سره د ښو او پر متقابل درناوي ولاړو اړیکو ټینګښت غواړي.
