د ملګرو ملتونو ښوونیز،علمي او کلتوري ادارې( یونېسکو) په خپل راپور کې ویلي، چې د ۲۰۲۱ کال راهیسې په ټوله نړۍ کې له زده کړو د بې برخې ماشومانو او ځوانانو شمېر ۶ میلونو لوړ شوی دی.
راپور کې ویل شوي چې د دوی له هڅو سره سره بیا هم په نړۍ کې ښوونه او روزنه په ښه حالت کې نه ده.
راپور کې د یونېسکو مشر اډري ازولي له قوله ویلي شوي، که نړۍ غواړي د میلیونونو ماشومانو راتلونکی جوړ کړي باید لاس په کار شي.
د راپور یوه برخه:« که څه هم په تېرو څو لسیزو کې د ټولو لپاره د باکیفیته زده کړو د پام وړ هڅې شوي، خو بیا هم ښوونه او روزنه په بېړني حالت کې ده. د یونېسکو موندنې ښيي چې اوس له ښوونځي څخه د وتلو ماشومانو شمیر مخ په ډېریدو دی. دولتونه که غواړي د میلیونونه ماشومانو راتلونکی ونه پلوري سملاسي باید اقدام وکړي.»
بل خوا په افغانستان کې څه باندې دوه کاله کېږي چې له شپږم ټولګي پورته نجونو ته اجازه نه شته چې ښوونځیو ته ولاړې شي.
یونیسکو ویلي، له۲۰۲۱ کال راهیسې له ښوونځیو پاتو شو د ماشومانو او ځوانانو شمېر شپږ میلیونونو ته لوړ شوی، چې یو لامل یې په افغانستان کې پر تعلیمي ادارو محدودیتونه دي.
د راپور یوه برخه : « له ۲۰۲۱ کال راهیسې له ښوونځي څخه د وتلو ماشومانو او ځوانانو شمېر۶ میلیونو ته لوړ شوی او اوس په ټولیز ډول۲۵۰ میلیونو ته رسېږي. دا زیاتوالی تر یوې اندازې پورې په افغانستان کې له زده کړوڅخه د نجونو او ځوانو مېرمنو د ډله ییز وتلو له امله دی.»
زده کوونکې فاطمه ساپۍ وايي: « دوه کاله کېږي چې د ښوونځيو دروازې بندې دي، سره له دې چې موږ او زموږ ډېری هېوادوالو غوښتنه وکړه چې د ښوونځيو دروازې دې خلاصې شي، د نړیوالو غوښتنه هم همدا ده چې نجونو ته دې د زده کړو اجازه ورکړل شي؛ خو کومه مثبته پایله ترلاسه نه شوه. موږ هېله لرو چې د زده کړو اجازه راکړل شي او موږ وکولی شو خپلې پاتې زده کړې پرمخ یوسو.»
اسلامي امارت بیا د نجونو زده کړو ته د ژمنتیا وايي، د بهرنیو چارو وزارت سیاسي معین شېر محمد عباس ستانکزي پنجشیر کې یوې ناستې ته په وینا کې هم د نجونو زده کړو پر ترسره کېدو ټېنګار کړی او ویلي یې دې پر دې هڅه کوي چې دا حق ورکړي.
ستانکزي زیاته کړې:« اسلامي امارت تل بیا بیا ویلي چې د ښځو ټولو هغو حقونو ته ژمن دی چې په بشریت، اسلام او د افغانانو په کلتور کې موجود وي او دا حقونه به ان شاءالله ورته ورکول کېږي؛ خو یو شمېر ستونزو له امله چې له تېرو نظامونو څخه موږ ته پاتې دي او په تېرو نظامونو کې افراط او تفریط په ځانګړې توګه د ښځو پر وړاندې موجود وه، د دې لپاره چې دا مسله له منځه لاړه شي نو څه وخت به نیسي. موږ هېله لرو او هڅه کوو چې د ښوونځيو، پوهنتونونو او مدارسو دروازې د خوېندو او ورونو پرمخ ژر تر ژره پرانېستل شي.»
د نجونو زده کړې، د ښځو کار هغه دوه موضوعات دي، چې تل مطرح کېږي، د اسلامي امارت ځینې چارواکي بیا په خپلو خبرو کې پر دې موضوع ټینګار کوي، خو د دوه کلونو په تيريدو بیا هم له شبږم ټولګي پورته نجونې له زده کړو بې برخي دي.
