د ۲۰۲۱ کال د اکست پر ۱۵ مه، له کابل ښار پرته نور ټول ولایتونه د اسلامي امارت لاس ته ورغلي و،خو لاهم د دغې ورځې تر درې بجو مخکینی ولسمشر محمد اشرف غني په ارګ کې و.
له هغې وروسته چې مخکینی ولسمشر محمد اشرف غني له افغانستانه ووت او د ده د کابینې ټولو غړو او پخوانیو تنظیمي رهبرانو هېواد پریښود،ګڼو افغانانو هم بهر ته د وتلو هڅې پیل کړې،په دې لړ کې پر زرګونه کسان د کابل پر ملکي او نظامي هوايي ډګر ورمات شول،چې په امریکایي الوتکو کې له افغانستانه ځان خوندي وباسي.
د ښار حالت دپخوا په شانعادي نه و، پر کابل ښار د امریکايي پوځي الوتکو ګزمې کولې، څو شېبې وروسته د ملي روغې جوړې عالي شورا مشر عبدالله عبدالله په یوه ویدیو پیغام کې له افغانستانه د اشرف غني د وتلو خبر ورکړ.
عبدالله زیاته کړې:« د افغانستان مخکیني ولسمشر افغانستان ترک کړ او هېواد او ملت یې په داسې یوه حالت کې پریښود. خدای به ورسره محاسبه وکړي او د افغانستان خلک او ملت به قضاوت وکړي.»
د دې پيغام له خپرېدو وروسته د ښار ګډوډي نوره هم زیاته شوه، ښاریان ډارېدلي وو،ډېری خلکو له کابل او ان له هېواده د تېښتې هڅې پیل کړې.
خو پر همدې ورځ د احمد شاه مسعود دواړه وروڼه ، محمد محقق ، کریم خلیلي ، صلاح الدین رباني ، یونس قانوني ، عبدالطیف پدرام او د ولسي جرګې پخوانی رییس میررحمان رحماني له اسلام اباده راغلې الوتکه کې یاد هېواد ته انتقال شول.
د کابل په ملکي او پوځي هوايي ډګر کې امریکايي ځواکونو خپلې الوتکې درولي او ټټر ډبوي،چې موږ مو له افغانستان څخه وباسو، له همدې سره په زرګونه ښځې، ځوانان، ماشومان او سپینږي پر هوايي ډګر ورمات شول، ځانونه یې تر امریکايي الوتکو ورسول،چې یو شمېر یې واېستل شول،خو لاهم د انتقال پروسه روانه وه او هغه چې پاتې دي شپه او ورځ د کابل هوايي ډګر په دروازو کې پراته ول.
داسې حالت هم راغی،چې افغانان د الوتکو پر وزرونو او پایو پورې ونښتل،خو د امریکا پوځي پلوټانو پرې رحم ونه کړ او خپلو الوتکو ته یې پروازونه ورکړل او طیارو پورې نښتي افغانان پرځمکه راپرې وتل،چې څو ورځې پرې نړیوالو رسنیو د خبرونو سرټکي جوړول.
سره له دغو ټولو مرګ ژوبلو بیا هم په زرګونه کسان پرهوايي ډګر ورټول وو او د وتلو هڅه یې کوله،چې د داعش ډلې لخوا پرې خونړی برید هم وشو.
د سیاسي چارو شنونکی سرور نیازی وايي:« طالبانو له راتګ سره ډېری وګړي،چې له افغانستانه تښتیدل او د بهرنیانو طیارو پسې یې ځانونه راځوړوند کړل، یوازینی علت یې دا وه،چې له رییس جمهور نه نیولې بیا په لومړي سر کې وزیر دفاع،داخله او د امنیت مشر دوی وتښتیدل او خلا د قدرت راغله او خپله خارجیانو خلکو ته داسې وښوده،چې طالبان که راشي ګواکې ټول انسانان به وخوري،خو تاسې وینئ ټول هغه کسان چې په تیر نظام کې ول،هلته په کابل کې ژوند کوي،هیڅ څوک هم چا نه دي خوړلي او دا بهرنیان ول،چې تبلغات یې کول او د افغانانو د تېښتې زمینه یې برابره کړه.»
د دې ترڅنګ کڼ عام افغانان، سیاسي څېرې او یو شمېر چارواکي پر ګاونډیو هېوادونو هم ورمات شول تورخم ، سپین بولدک ، اسلا کلا او د ازبکستان بندرونه هغه لارې وې،چې افغانان پرې ګاونډيو هېوادونو ته وتل،خو تاجېکستان بیا خپله پوله وتړله او تر اوسه پورې یې نه ده خلاصه کړې.
د سیاسي چارو شنونکی طارق فرهادي وايي:« دا حالت د ځوانانو د یوې عمومي ناامیدۍ له امله رامنځ ته شوه،بې اعتمادي پر راتلوونکې او بې اعتمادي په هغه وخت کې پر دولت رامنځته شوه. دا حالت نه دی حل شوی، که نن هم امریکا د کابل میدان ته طیارې راولي،بیا هم هماغه حالت رامنځ ته کیږي. موږ باید ځوانانو ته امیدواري ورکړو، اقتصاد باید ښه شي او ورته د کار زمینه برابره کړو.»
امریکا او متحدینو یې د اګیست له پنځلسمې د سمپټمبر تر لومړۍ نيټې په خپلو پوځي الوتکو کې شااوخوا ۱۲۶ زره افغانان خپلو کمپونو ته انتقال کړل، چې له عامو افغانان سربیره په کې چارواکي، سیاسیون، خپل افغان کارکوونکي، خبریالان او د مدني ټولنې غړي هم شامل وو.
